خوابيده و . . . كه از ديدگاه شريعت محكوم به حكمى از احكام خمسه نيست يعنى نه واجب است نه حرام ، نه قبيح است نه حسن ، نه كيفر دارد نه پاداش و امّا قسم اول يعنى كارهاى اختياريه ما به پنج قسم منقسم مىشود به علت اينكه بر اين فعل اختيارى ما يا كيفرى مترتب مىشود و محكوم به قبح است و يا چنين نيست ، آن عملى كه ارتكابش مذمت و عقاب دارد نامش حرام است كه لازم الترك و ممنوع الفعل است همانند ظلم و زنا و غيبت و . . . و امّا افعالى كه در ارتكاب آنها مذمت و كيفرى نيست و باصطلاح افعال حسنه يا اينست كه فعل و ترك آنها مساوى است نام آن افعال مباحات است مثل خوردن - آشاميدن ، راه رفتن و . . . و يا اينست كه فعل آنها رجحان داشته ولى تركشان هم جايز است نام آنها مستحبات است همانند صلاة الليل ، تصدق به فقير - سلام دادن و . . . و يا اينست كه ترك آنها رجحان داشته ولى فعلشان هم جايز است نام آنها مكروهات است همانند سخن گفتن به هنگام قضاء حاجت و . . . و يا اينست كه فعل آنها داراى ثواب و تركشان داراى عقاب است نام آنها واجب است مثل صلاة و صوم و حج و جهاد و . . . با حفظ اين مقدمه وارد اصل مبحث مىشويم : به اتفاق همهء متكلمين اسلامى چه اشعرى و چه معتزلى و چه اماميه پاره‌اى از افعال اختياريه ما متصف به صفت حسن بوده و ينبغى ان يفعل هستند و پاره‌اى ديگر متصف به صفت قبح بوده و ينبغى ان يترك هستند تا اينجا مطلب اجماعى است انما الكلام در اينست كه آيا حسن و قبح افعال عقلى و ذاتى است و يا شرعى و اعتبارى ؟ در اين رابطه دو قول است : 1 - حضرات عدليه يعنى اماميه و معتزله مىگويند : حسن و قبح افعال عقلى و ذاتى است يعنى پاره‌اى از افعال ذاتا حسن و بايستنى بوده